Współczesne rolnictwo stoi przed wyzwaniem zapewnienia wysokiej produktywności upraw w warunkach coraz większej zmienności klimatycznej. Długotrwałe okresy suszy, ekstremalne temperatury oraz pogarszające się właściwości gleb wpływają na kondycję roślin i ograniczają ich potencjał plonotwórczy. W odpowiedzi na te problemy rośnie zainteresowanie rozwiązaniami wspierającymi naturalne procesy fizjologiczne roślin i umożliwiającymi efektywniejsze wykorzystanie dostępnych zasobów. Szczególne miejsce wśród nich zajmują biostymulatory, które stanowią coraz ważniejszy element nowoczesnych technologii uprawy.
Czym są biostymulatory?
Biostymulatory to grupa produktów, których funkcją jest stymulowanie procesów odżywiania roślin, niezależnie od zawartości składników pokarmowych, w celu poprawy co najmniej jednej z określonych cech: efektywności wykorzystania składników pokarmowych, tolerancji na stres abiotyczny, cech jakościowych lub dostępności składników pokarmowych w glebie bądź ryzosferze. W odróżnieniu od nawozów, których podstawowym zadaniem jest dostarczanie roślinom składników pokarmowych, biostymulatory wspierają naturalne procesy fizjologiczne i metaboliczne. Ich działanie polega przede wszystkim na wspomaganiu funkcjonowania roślin oraz zwiększaniu ich zdolności do przystosowania się do zmieniających się warunków środowiskowych. Z tego względu mogą stanowić uzupełnienie tradycyjnych metod nawożenia.
Biostymulatory stanowią zróżnicowaną grupę produktów, wśród których istotne miejsce zajmują preparaty otrzymywane z surowców pochodzenia naturalnego. Do ich produkcji wykorzystuje się między innymi ekstrakty roślinne, hydrolizaty białkowe, substancje humusowe czy wybrane mikroorganizmy. W zależności od pochodzenia surowca preparaty te mogą zawierać związki biologicznie aktywne, które wpływają na przebieg procesów metabolicznych roślin. Ich właściwości zależą jednak nie tylko od składu chemicznego, ale również od sposobu otrzymywania i warunków stosowania.

Stres abiotyczny i jego wpływ na rośliny
Jednym z najważniejszych czynników ograniczających produktywność roślin jest stres abiotyczny, czyli oddziaływanie niekorzystnych czynników środowiskowych o charakterze niebiologicznym. Do najczęściej występujących czynników stresowych zalicza się suszę, nadmierne opady, ekstremalne temperatury, zasolenie gleby, niewłaściwe warunki świetlne czy zanieczyszczenie gleby metalami ciężkimi. Czynniki te zakłócają prawidłowy przebieg procesów fizjologicznych i metabolicznych, prowadząc do stopniowego osłabienia kondycji roślin. W zależności od rodzaju i nasilenia stresu mogą pojawiać się widoczne objawy, takie jak więdnięcie lub żółknięcie liści. Długotrwałe oddziaływanie niekorzystnych warunków ogranicza wzrost roślin, a w skrajnych przypadkach prowadzi do uszkodzeń tkanek i obniżenia wielkości i jakości plonu. W obliczu tych zagrożeń coraz większego znaczenia nabierają rozwiązania wspierające naturalne mechanizmy adaptacyjne roślin, w tym stosowanie odpowiednio dobranych biostymulatorów.
Mechanizmy działania biostymulatorów
Działanie biostymulatorów polega na oddziaływaniu na wybrane procesy fizjologiczne i biochemiczne roślin, co może wspierać ich naturalne mechanizmy obronne oraz zwiększać zdolność do przystosowania się do niekorzystnych warunków środowiskowych. Jednym z ich istotnych mechanizmów działania jest regulacja gospodarki wodnej, która pomaga utrzymać odpowiednie uwodnienie tkanek i ograniczać objawy stresu suszy, takie jak więdnięcie czy utrata jędrności liści. Wybrane biostymulatory mogą również wspomagać aktywność enzymów antyoksydacyjnych, przyczyniając się do ograniczenia uszkodzeń komórkowych wywołanych nadmiernym nagromadzeniem reaktywnych form tlenu. Istotne znaczenie ma także ich wpływ na funkcjonowanie aparatu fotosyntetycznego, który może przyczyniać się do utrzymania zawartości chlorofilu i ograniczenia żółknięcia liści w warunkach stresowych. Dodatkowo niektóre biostymulatory stymulują rozwój systemu korzeniowego, zwiększając jego powierzchnię chłonną, a tym samym poprawiając zdolność roślin do pobierania wody i składników pokarmowych z gleby. Dzięki tym mechanizmom biostymulatory mogą ograniczać negatywne skutki stresu abiotycznego i wspierać prawidłowy wzrost oraz rozwój roślin.
Znaczenie właściwości fizykochemicznych formulacji biostymulatorów
Skuteczność stosowania biostymulatorów zależy nie tylko od właściwości zawartych w nich składników aktywnych, ale również od sposobu ich dostarczenia do roślin. Odpowiednio opracowana formulacja powinna zapewniać stabilność preparatu, jednorodność jego składu oraz właściwości umożliwiające odpowiednią aplikację. W praktyce rolniczej wyróżnia się dwa główne sposoby aplikacji biostymulatorów: dolistną, która polega na stosowaniu preparatu na nadziemne części roślin oraz doglebową, w której produkt dostarczany jest do podłoża i strefy korzeniowej. Każda z tych metod wiąże się z określonymi wymaganiami dotyczącymi właściwości stosowanej formulacji. W przypadku aplikacji dolistnej szczególne znaczenie ma równomierne pokrycie powierzchni liści oraz zapewnienie odpowiedniego kontaktu składników biostymulujących z tkankami roślin. Z kolei w aplikacji doglebowej ważną rolę odgrywa właściwe rozprowadzenie preparatu w podłożu i jego dotarcie do strefy korzeniowej. Niezależnie od sposobu stosowania ważnymi parametrami formulacji pozostają stabilność fizykochemiczna, zwilżalność, mieszalność składników oraz skłonność do pienienia. Odpowiedni dobór substancji pomocniczych może umożliwiać uzyskanie pożądanych właściwości preparatu i ograniczać problemy pojawiające się podczas jego przygotowywania, przechowywania oraz aplikacji.

Rozwiązania PCC EXOL wspierające technologie stosowania biostymulatorów
Jedną z grup substancji pomocniczych, które mogą być wykorzystywane podczas opracowywania formulacji biostymulatorów, są surfaktanty, czyli związki powierzchniowo czynne. Ich cząsteczki zawierają zarówno fragment hydrofilowy, jak i hydrofobowy, dzięki czemu mogą oddziaływać na granicy różnych faz, obniżając napięcie powierzchniowe i międzyfazowe. W technologiach przygotowywania i stosowania biostymulatorów szczególne znaczenie mogą mieć właściwości zwilżające i emulgujące surfaktantów, które wpływają na sposób rozprowadzania preparatu oraz stabilność jego formulacji.
PCC EXOL jako producent specjalistycznych substancji powierzchniowo czynnych oferuje szeroką gamę produktów znajdujących zastosowanie w branży agrochemicznej. Wśród dostępnych rozwiązań znajdują się zarówno środki poprawiające zwilżalność podłoża, jak i emulgatory wykorzystywane do opracowywania stabilnych formulacji. W kontekście technologii stosowania biostymulatorów na szczególną uwagę zasługują produkty z serii EXOwet® R oraz ROKwinol®, które dzięki swoim właściwościom fizykochemicznym mogą znaleźć zastosowanie na różnych etapach przygotowywania i aplikacji preparatów. Jednym z wyzwań związanych z doglebowym stosowaniem biostymulatorów jest ograniczona zwilżalność podłoża, szczególnie w warunkach długotrwałej suszy. Na glebach wykazujących właściwości hydrofobowe utrudnione wnikanie wody może prowadzić do nierównomiernego rozprowadzania preparatu i ograniczać jego dotarcie do strefy korzeniowej. W takich przypadkach pomocne mogą być odpowiednio dobrane surfaktanty zwilżające, które poprawiają infiltrację wody i ułatwiają jej przemieszczanie się w podłożu. Rozwiązaniem odpowiadającym na te potrzeby są EXOwet® R3823 i EXOwet® R3831 – mieszaniny niejonowych substancji powierzchniowo czynnych przeznaczone do poprawy zwilżalności gleby i infiltracji wody. Ich właściwości sprzyjają bardziej równomiernemu rozprowadzaniu wody w podłożu, co może wspomagać dystrybucję wodnych preparatów w strefie korzeniowej. Z tego względu produkty te mogą być rozważane jako substancje pomocnicze w technologiach doglebowej aplikacji biostymulatorów, szczególnie w przypadku preparatów stosowanych w warunkach ograniczonej dostępności wody.
Kolejnym istotnym aspektem opracowywania formulacji biostymulatorów jest zapewnienie ich odpowiedniej stabilności fizykochemicznej. Niektóre preparaty zawierające składniki pochodzenia roślinnego, w tym wybrane frakcje olejowe i składniki ekstraktów, mogą wykazywać ograniczoną mieszalność z wodą. W takich przypadkach zastosowanie odpowiednio dobranych emulgatorów umożliwia otrzymanie jednorodnych układów i ograniczenie ryzyka ich rozwarstwiania podczas przechowywania oraz stosowania. W ofercie PCC EXOL znajdziemy produkty z grupy ROKwinol®, obejmującej niejonowe substancje powierzchniowo czynne otrzymywane z wykorzystaniem surowców pochodzenia naturalnego. Przykładami są ROKwinol® 20 oraz ROKwinol® 80, wykazujące właściwości emulgujące i zdolność do stabilizowania emulsji typu olej w wodzie (O/W). Dzięki tym właściwościom produkty te mogą być rozważane jako substancje pomocnicze podczas opracowywania formulacji biostymulatorów zawierających składniki o ograniczonej mieszalności z wodą. Odpowiednia stabilność takich układów ma istotne znaczenie dla zachowania jednorodności preparatu oraz zapewnienia powtarzalności jego dawkowania i aplikacji.
Odpowiedni dobór substancji pomocniczych odgrywa istotną rolę w opracowywaniu nowoczesnych preparatów agrochemicznych. Rozwiązania oferowane przez PCC EXOL mogą wspierać zarówno projektowanie stabilnych formulacji, jak i doskonalenie technologii ich aplikacji, z uwzględnieniem właściwości stosowanych składników i specyfiki warunków uprawy. Zachęcamy do zapoznania się z ofertą produktową PCC EXOL oraz kontaktu w celu doboru rozwiązań dostosowanych do indywidualnych wymagań technologicznych.
- Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej, Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1009 z dnia 5 czerwca 2019 r. ustanawiające przepisy dotyczące udostępniania na rynku produktów nawozowych UE, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 i (WE) nr 1107/2009 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 2003/2003, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 170, rozdz. I, s. 1–114, 2019
- Rutkowska A., Biostymulatory we współczesnym rolnictwie. Mechanizm działania oraz status prawny, Przemysł Chemiczny, nr 104(4), s. 496–503, 2025
- Godlewska K., Ronga D., Michalak I., Plant extracts - importance in sustainable agriculture, Italian Journal of Agronomy, vol. 16, art. 1851, 2021
- Zhang, Y., Xu, J., Li, R., Ge, Y., Li, Y., Li, R., Plants’ Response to Abiotic Stress: Mechanisms and Strategies, International Journal of Molecular Sciences, vol. 24, nr 13, art. 10915, 2023
- Hasanuzzaman M., Bhuyan M. H. M. B., Zulfiqar F., Raza A., Mohsin S. M., Mahmud J. A., Fotopoulos V., Reactive Oxygen Species and Antioxidant Defense in Plants under Abiotic Stress: Revisiting the Crucial Role of a Universal Defense Regulator, Antioxidants, vol. 9, art. 681, 2020
- Deolu-Ajayi A. O., van der Meer I. M., van der Werf A., Karlova R., The power of seaweeds as plant biostimulants to boost crop production under abiotic stress, Plant, Cell & Environment, vol. 45, nr 9, s. 2537–2553, 2022
- Fernández V., Sotirópoulos T., Brown P., Foliar Fertilization: Scientific Principles and Field Practices, 1st ed., International Fertilizer Industry Association, Paris, 2013
- Henningsen J. N., Görlach B., Quintero J. M., García R., Mühling K. H., Fernández V., Leaf wettability is the main driver for foliar P uptake in P-deficient maize, Plant Physiology and Biochemistry, 205, 108170, 2023
- Zieliński R., Surfaktanty: budowa, właściwości, zastosowania, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, wydanie 3, Poznań, 2017
- Congreve M., Adjuvants - Oils, Surfactants and Other Additives for Farm Chemicals Used in Grain Production, Grains Research and Development Corporation (GRDC), Revised Edition, 2019
- Roche D., Rickson J. R., Pawlett M., Moving towards a mechanistic understanding of biostimulant impacts on soil properties and processes: a semi-systematic review, Frontiers in Agronomy, vol. 6, art. 1217672, 2024