Lepkość stanowi kluczowy parametr olejów i smarów, bezpośrednio determinujący ich zdolność do płynięcia oraz skuteczność ochrony podzespołów w określonych warunkach eksploatacyjnych. W praktyce inżynierskiej stosuje się dwa nadrzędne systemy klasyfikacji lepkości, przypisane do różnych obszarów zastosowań: ISO VG oraz SAE.
Klasyfikacja lepkościowa SAE
Klasyfikacja SAE to system ustanowiony przez Stowarzyszenie Inżynierów Motoryzacyjnych (Society of Automotive Engineers), w celu klasyfikacji środków smarnych, zróżnicowanych według ich lepkości.
Oznaczenia SAE pozwalają dopasować olej do konkretnych wymagań konstrukcyjnych, eksploatacyjnych oraz temperaturowych silnika. Należy pamiętać, że parametry te odnoszą się wyłącznie do lepkości i nie stanowią bezpośredniej miary jakości oleju.
Kluczowe parametry:
- Lepkość kinematyczna w 100°C – odpowiada średniej lepkości oleju w normalnej eksploatacji silnika samochodowego,
- Lepkość dynamiczna HTHS w 150°C – charakteryzuje lepkość oleju przy skrajnie wysokim obciążeniu temperaturą podczas pracy silnika,
- Lepkość dynamiczna CCS w ujemnych temp. – jest miarą zdolności oleju do jego efektywnej pracy przy rozruchu silnika,
- Graniczna temperatura pompowalności – określa skrajne warunki, w których lepkość oleju pozwala na rozruch.
Klasyfikacja SAE J300
Klasa lepkościowa wg SAE J300 jest kluczowym kryterium informującym o przydatności oleju smarowego do pracy w silniku. SAE definiuje sześć tzw. klas zimowych (oznaczanych literą “W”) oraz dziewięć tzw. klas letnich.
Parametry zimowe (np. 0W, 5W, 10W) wskazują lepkość w niskich temperaturach (rozruch zimnego silnika) oraz temperaturę graniczną pompowalności. Im niższa cyfra przed „W”, tym olej jest bardziej płynny w ujemnych temeraturach.
Parametry letnie (np. 30, 40, 50) określają lepkość kinematyczną w temperaturze roboczej, a także lepkość dynamiczną wysokotemperaturową (HTHS). Im wyższa cyfra, tym grubszy i wytrzymalszy film olejowy podczas wysokich temperatur.
Wymagania SAE J300: tabela opracowa w oparciu o : Lube-Tech-113-The-Impact-of-SAE-Critical-Specifications-to-the-formulating-and-manufacture-of-automotive-oils.pdf
| Klasa SAE | Lepkość dynamiczna CCS (rozruchowa) [mPa·s] | Temp. testu CCS [∘C] | Max. pompowalność (MRV) [∘C] | Lepkość kinematyczna w 100∘C [mm²/s] |
| 0W | max 6200 | -35 | -40 | min. 3,8 |
| 5W | max 6600 | -30 | -35 | min. 3,8 |
| 10W | max 7000 | -25 | -30 | min. 4,1 |
| 15W | max 7000 | -20 | -25 | min. 5,6 |
| 20W | max 9500 | -15 | -20 | min. 5,6 |
| 8 | – | – | – | 4,0 – < 6,1 |
| 16 | – | – | – | 6,1 – < 8,2 |
| 20 | – | – | – | 6,9 – < 9,3 |
| 30 | – | – | – | 9,3 – < 12,5 |
| 40 | – | – | – | 12,5 – < 16,3 |
| 50 | – | – | – | 16,3 – < 21,9 |
Klasyfikacja SAE J306
W przypadku środków smarnych przeznaczonych do stosowania w przekładniach, osiach i mechanizmach, klasyfikację lepkości określa norma SAE J306.
Określa płynność oleju w ekstremalnie niskich temperaturach oraz wytrzymałość filmu smarnego w temperaturze roboczej (100︒C). Wykorzystuje wyższe numery klas niż oleje silnikowe (np. 75W, 80W, 90, 140), aby uniknąć omyłkowego zastosowania niewłaściwego środka smarnego.
Wymagania SAE J306: opracowano w oparciu o: Lubrication Fundamentals
| Klasa SAE | Max temperatura dla lepkości 150 000 cP [∘C] | Lepkość kinematyczna w 100∘C [mm²/s] (Min) | Lepkość kinematyczna w 100∘C [mm²/s] (Max) |
| 70W | -55 | 4,1 | – |
| 75W | -40 | 4,1 | – |
| 80W | -26 | 7,0 | – |
| 85W | -12 | 11,0 | – |
| 80 | – | 7,0 | < 11,0 |
| 85 | – | 11,0 | < 13,5 |
| 90 | – | 13,5 | < 18,5 |
| 110 | – | 18,5 | < 24,0 |
| 140 | – | 24,0 | < 32,5 |
| 250 | – | 41,0 | – |
Klasyfikacja ISO 3448 – standard dla olejów przemysłowych
Norma ISO 3448 (oraz powiązana z nią ISO VG) to międzynarodowy standard określający lepkość kinematyczną olejów przemysłowych w temperaturze 40︒C. Definiuje 18 klas lepkościowych olejów przemysłowych.
Kluczowym punktem odniesienia dla tej normy jest temperatura 40°C, która odpowiada typowym warunkom pracy maszyn przemysłowych. Liczba przypisana do konkretnej klasy (np. ISO VG 46) oznacza średnią lepkość kinematyczną. W praktyce dopuszcza się odchylenie lepkości danego oleju w granicach ±10% od wartości nominalnej.
System jest zaprojektowany tak, aby każda kolejna klasa charakteryzowała się lepkością o około 50% wyższą od poprzedniej, co pozwala inżynierom na precyzyjny dobór środka smarnego do konkretnych wymagań technicznych.
Oferta Grupy PCC
Grupa PCC, jako wiodący producent syntetycznych baz olejowych oraz gotowych formulacji, posiada w swoim portfolio bogatą ofertę produktów dedykowanych różnym sektorom przemysłowym.
Producentom środków smarnych firma dostarcza wysokiej jakości polialkilenoglikole (PAG) – syntetyki, które charakteryzują się znacznie wyższą stabilnością termiczną oraz czystością pracy w porównaniu z tradycyjnymi olejami mineralnymi:
- Serie Rokolub P-B, PO-D, 50-B, 60-D: np. Rokolub P-B-46 (ISO VG 46) czy Rokolub 60-D-220 (ISO VG 220),
- Seria Rokolub MOS: np. Rokolub MOS 32 (ISO VG 32).
Grupa PCC dostarcza także zaawansowane, gotowe produkty odpowiadające konkretnym klasom ISO VG:
- Trudnopalne ciecze hydrauliczne typu HFDR – seria Rokolub FR T (np. Rokolub FR T-46 ultra – ISO VG:46),
- Trudnopalne ciecze hydrauliczne typu HFDU – seria Rokolub HYD (np. Rokolub HYD 46 – ISO VG:46),
- Syntetyczne oleje przekładniowe – seria Rokolub IGO WS (np. Rokolub IGO WS 220 – ISO VG:220),
- Syntetyczne oleje sprężarkowe – Rokolub 320F (ISO VG:320).
- Lube-Tech-113-The-Impact-of-SAE-Critical-Specifications-to-the-formulating-and-manufacture-of-automotive-oils.pdf
- https://www.stle.org/files/TLTArchives/2024/07_July/Lubrication_Fundamentals.aspx
