Środki ochrony roślin

Klasyfikacja środków ochrony roślin

Środki ochrony roślin (ŚOR) to preparaty stosowane w rolnictwie, których zadaniem jest ochrona upraw przed wszelkimi organizmami szkodliwymi lub zapobieganie działaniu takich organizmów, aby zapewnić zdrowy wzrost roślin i uzyskiwać plony o wysokiej jakości. W praktyce środki ochrony roślin obejmują trzy główne grupy, które można podzielić ze względu na rodzaj zwalczanego zagrożenia na:

• Herbicydy – fitotoksyczne związki chemiczne stosowane do zwalczania chwastów. Eliminują niepożądaną roślinność, co redukuje konkurencję o wodę, światło słoneczne i składniki odżywcze, zwiększając tym samym plony. Ze względu na sposób działania, herbicydy dzieli się na selektywne i nieselektywne. Selektywne (np. MCPA, MCPP-P, 2,4-D) niszczą tylko wybraną grupę chwastów (w tym przypadku dwuliścienne), nie szkodząc roślinom jednoliściennym. Natomiast nieselektywne (np. glifosat) niszczą wszystkie rośliny, z jakimi mają kontakt.
• Fungicydy – stosowane do zapobiegania, ograniczania lub zwalczania chorób wywoływanych przez grzyby i organizmy grzybopodobne. Działają poprzez hamowanie kiełkowania zarodników, wzrostu strzępek lub procesów życiowych patogenów. Ich celem jest utrzymanie zdrowia roślin i ochrona plonów przed stratami powodowanymi przez choroby grzybowe. Mogą działać kontaktowo, czyli pozostawać na powierzchni rośliny i tam zwalczać grzyby (np. miedź, siarka), oraz systemicznie poprzez wnikanie do tkanek roślin i niszczenie grzybni wewnątrz rośliny (np. triazole).
• Insektycydy – to substancje chemiczne przeznaczone do zwalczania owadów (insektów) w różnych stadiach rozwojowych (jaja, larwy, postacie dorosłe), które żerują na roślinach uprawnych. Insektycydy mogą działać na trzy sposoby:
  • kontaktowo – owady giną po bezpośrednim zetknięciu z substancją czynną (np. deltametryna),
  • żołądkowo – do śmierci szkodników dochodzi wskutek spożycia części rośliny, na której znajdowała się substancja aktywna (np. spinosad),
  • systemicznie – substancje czynne krążą w sokach rośliny, zabijając owady żerujące wewnątrz tkanek (np. acetamipryd).

Ponadto stosowane są środki zwalczające inne rodzaje szkodników:

• Moluskocydy – których zadaniem jest zwalczanie ślimaków. Najbardziej popularne są metaldehyd i fosforan żelaza rozsypywane w formie granulatu, który jest chętnie zjadany przez ślimaki a następnie powoduje ich śmierć poprzez odwodnienie organizmu i zaburzenie działania układu nerwowego.
• Nematocydy – dedykowane do zwalczania nicieni, stosowane doglebowo.
• Akarycydy – zwalczające roztocza.

Składniki aktywne środków ochrony roślin

Składniki aktywne (substancje czynne) stanowią fundament skutecznej ochrony roślin. To one odpowiadają za zwalczanie szkodników, chorób i chwastów, zapewniając zdrowy wzrost roślin i wysokie plony. W środkach ochrony roślin wykorzystywane są składniki aktywne (ang. active ingredients), które można podzielić na syntetyczne i naturalne, co odzwierciedla zarówno ich źródło, jak i sposób działania w środowisku. Substancje syntetyczne to związki chemiczne projektowane laboratoryjnie, często o precyzyjnie ukierunkowanym mechanizmie działania, wysokiej skuteczności i trwałości, dzięki czemu stanowią podstawę wielu nowoczesnych herbicydów, fungicydów i insektycydów. Z kolei składniki aktywne pochodzenia naturalnego wywodzą się z organizmów żywych lub naturalnych minerałów – obejmują m.in. ekstrakty roślinne, mikroorganizmy i ich metabolity czy związki mineralne. Składniki aktywne pochodzenia naturalnego są cenione za większą selektywność oraz mniejsze obciążenie dla środowiska, co sprawia, że coraz częściej stanowią alternatywę dla środków syntetycznych.

Surowce chemiczne do produkcji ŚOR w ofercie Grupy PCC

Oferta Grupy PCC do zastosowań w środkach ochrony roślin obejmuje surowce chemiczne i półprodukty. Są to między innymi związki fosforopochodne o wysokiej czystości w postaci tlenochlorku fosforu (POCl₃) oraz trójchlorku fosforu (PCl₃), używane jako substraty do syntezy niektórych substancji czynnych (np. glifosatu).

Kwas monochlorooctowy (MCAA) to surowiec pośredni służący do wytwarzania herbicydów takich jak kwas 2,4­dwuchlorofenoksyoctowy (2,4­D), kwas 2,4,5­trichlorofenoksyoctowy (2,4,5­T), fosfoniany (np. glifosat), kwas 2­metylo­4­fenoksyoctowy (MCPA) bądź półproduktów do ich produkcji takich jak chlorek chloroacetylu (CAC) i chlorek trichloroacetylu (TCAC), czy insektycydów takich jak estry kwasu tiofosforowego (np. dimetoat).

Grupa PCC produkuje również chlor – ważny surowiec w przemysłowej produkcji środków owadobójczych i chloropochodne benzenu, między innymi paradichlorobenzen (PDCB). Związek ten sublimuje w kontakcie z powietrzem, czego efektem jest uwalnianie silnego zapachu, dlatego wchodzi w skład środków do odstraszania owadów.

Związki powierzchniowo czynne Grupy PCC w środkach ochrony roślin

Niezwykle istotnymi składnikami środków ochrony roślin obok substancji aktywnych, które zapewniają działanie biobójcze wobec organizmów szkodliwych, są koformulanty, a wśród nich związki powierzchniowo czynne, wpływające na właściwości użytkowe cieczy opryskowych. Grupa PCC posiada w swoim portfolio bogatą ofertę surfaktantów, które z powodzeniem można wykorzystywać w środkach ochrony roślin w roli emulgatorów, zwilżaczy, dyspergatorów czy humektantów.

Emulgowanie to jedna z najważniejszych funkcji związków powierzchniowo czynnych w formulacjach środków ochrony roślin. Część środków ochrony roślin zawiera w składzie oleje oraz rozpuszczalniki organiczne (formulacje typu EC, OD, EW, SE i CS), których obecność utrudnia mieszanie preparatów z wodą. Aby ułatwić ten proces konieczne jest zastosowanie emulgatorów, które dzięki swej hydrofilowo-hydrofobowej budowie umożliwiają spontaniczne tworzenie emulsji podczas sporządzania cieczy opryskowej poprzez rozproszenie cząstek fazy hydrofobowej w wodzie. Oferowane przez Grupę PCC produkty o właściwościach emulgujących to przede wszystkim seria EXOemul, czyli blendy surfaktantów służące m.in. do emulgowania preparatów herbicydowych (np. z fluroksypylem), insektycydowych (np. z abamektyną) i fungicydowych (np. z bromukonazolem, tebukonazolem) typu EC: EXOemul A3, EXOemul EM260. Dobrze w tym celu sprawdzą się również produkty z grup surfaktantów niejonowych: ROKAcety serii R i ROKAnole., a także anionowe związki powierzchniowo czynne takie jak EXOfosy (szczególnie do formulacji EC, EW, SE i CS) czy SULFOROKAnole do formulacji SE i EW.

Środki zwilżające wspomagają działanie środków dyspergujących, ułatwiają rozpływanie kropel cieczy opryskowych na powierzchni roślin i zapewniają równomierną aplikację. Ich działanie jest niezbędne zarówno w formulacjach wodnych typu SL, SC, FS, jak i opartych na wodzie i rozpuszczalnikach organicznych (SE, CS), a także preparatach sypkich typu SP, SG, WP, WG oraz WS. Jako zwilżacze sprawdzą się surfaktanty niejonowe: etoksylowane alkohole tłuszczowe z grupy ROKAnol (serie D, DB, GA, ID, IT, K, L, LP, NL, O), kopolimery EO/PO z grupy ROKAmer (w tym seria G) oraz specjalistyczne blendy z serii EXOwet.

Zadaniem dyspergatorów i kodyspergatorów jest równomierne rozprowadzenie cząstek stałych w formulacjach agrochemicznych, zapobieganie ich aglomeracji i sedymentacji. Są one wykorzystywane w formulacjach typu SC, FS, OD, SE, CS, WP, WG, WS. W portfolio Grupy PCC można znaleźć zarówno dyspergatory steryczne, które stabilizują formulacje dzięki dużym, rozgałęzionym cząsteczkom, tworzącym barierę przestrzenną (ROKAcety serii R, ROKwinole, ROKwiny oraz ROKAnole TSP), jak i elektrosteryczne, które oprócz oddziaływań sterycznych powodują odpychanie elektrostatyczne dzięki ładunkowi powierzchniowemu obecnemu w cząsteczce (produkty z grup SULFOROKAnol, EXOfos i Rodys).

Zadaniem humektantów jest zatrzymywanie wilgoci na powierzchni liści i ograniczanie zbyt szybkiego wysychania kropli, co przyczynia się do zwiększenia wchłaniania substancji aktywnych. Umożliwia to wydłużenie czasu działania substancji aktywnej na roślinie. Obecność humektantów jest niezbędna w formulacjach typu SL, SC i CS. W portfolio Grupy PCC można znaleźć POLIkole, czyli polimery glikolu etylenowego o różnych masach cząsteczkowych (POLIkol 200, 300, 400, 600, 800 i 1000), które świetnie sprawdzą się w tej roli.